۳۰ شهریور ۱۳۹۸
حقوق زنان

آیا مشارکت زنان یک سیاست ضد فساد است؟!

زنان نیمی از پیکر اجتماع هستند که همچون مردان نقش حیاتی در پیش برد امور اقتصادی، اجتماعی و سیاسی دارند در حالی که نقش آنان در بعضی موارد از جمله مبارزه با فساد و تأمین شفافیت بیش از دیگران بوده است. برخی پژوهشگران در سال‌های گذشته انتصاب زنان به پست‌های مدیریتی ارشد را راهکاری برای مبارزه با فساد مالی و اداری می‌دانند و با عمل به این نظریه علاوه بر دستاوردهای اقتصادی پیشرفت‌های اجتماعی و سیاسی نیز به دست آورده اند. تاکنون تحقیقات اندکی درباره اینکه آیا زنان تمایل کمتری به رشوه گیری دارند یا عزم آنها برای مبارزه با فساد اداری جدی تر از مردان است، انجام شده بنابراین پرداختن به آن علیرغم پیشرفت‌های جهانی تا حد زیادی مغفول مانده است.

شفافیت و مبارزه با مفسدان زمینه توسعه اقتصادی در جوامع را می سازد و هم اعتماد مردم را نسبت به دولت و حوزه عمومی افزایش می‌دهد و زمینه سازی برای تناسب حکومت داری خوب را فراهم می‌کند. از سوی دیگر یکی از عوامل مهمی که توسعه ایران را به طور جدی با چالش روبه‌رو کرده و بحران‌های اساسی در جامعه ایجاد کرده «فساد مالی و اداری» است.

حقوق زنان

سازمان ملل متحد در گزارشی اعلام کرده که سالانه بیش از ۱ تریلیون دلار رشوه در سراسر جهان پرداخت می‌شود در حالی که حدود ۲.۶ تریلیون دلار از طریق فساد مالی دزدیده می‌شود. این ارقام به طور مجموع ۵ درصد تولید ناخالص داخلی جهان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. گزارش برنامه توسعه سازمان ملل متحد در کشورهای در حال توسعه نشان می‌دهد وجوه از دست رفته بر اثر فساد ۱۰ برابر میزان کمک‌های توسعه‌ای و بودجه رسمی برآورد شده است.

همچنین براساس آمار منتشر شده از سوی سازمان ملل در سال ۲۰۰۷ میلادی ایران از میان ۱۳۳ کشور از نظر فساد اداری در رتبه ۷۳ قرار گرفته است. جایگاه ایران در سال ۲۰۱۷ با سه پله تغییر در میان ۱۷۶ کشور جهان ۱۳۰ بوده است که این جایگاه با هشت پله افزایش در سال ۲۰۱۸ در بین ۱۸۰ کشور دنیا به ۱۳۸ ارتقاء یافته است. همچنین بر اساس این گزارش، ایران در میان ۱۸ کشور منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا نیز جایگاهی بهتر از رده سیزدهم را به دست نیاورده است. به عبارت بهتر می توان گفت در سال ۲۰۱۸ اقتصاد ایران در بین ۱۸ کشور منطقه پس از کشورهای سوریه، یمن، لیبی و عراق و در کنار لبنان پنجمین اقتصاد فاسد منطقه محسوب می شود.

فساد اقتصادی

آیا زنان ذاتا کمتر از مردان فاسدند؟ آیا زنان واقعاً جنس منصفی هستند؟ برخی اعتقاد دارند که برای اعتبار بخشی به این مطلب خیلی زود است – شاید زنان به سادگی زمان و موقعیت کمتری برای اداره روابط فاسد داشته باشند.

مسلماً حضور نخست وزیران و مقامات زن در جنوب آسیا فساد را در منطقه به میزان قابل توجهی کاهش داده است. با این وجود، حضور زنان در قدرت بر خلاف انتظار در نتیجه افزایش برابری جنسیتی اتفاق نیفتاده به عنوان یک سلسله سیاسی خانوادگی، رهبری به وقوع پیوسته است.

در ایران و در سال‌های اخیر دولت‌ها با ارائه برنامه های متنوع تلاش کرده اند تا گام هایی در راه مبارزه با فساد و کاهش اثرات مخرب آن بردارند. یکی از راهکارهای دولتمردان تاسیس انجمن‌ها، تشکل‌ها و سازمان‌های مردم نهاد (سمن) بوده است و هدف والا آن‌ها کاهش رانت و مبارزه با فساد بوده است. اما بر خلاف انتظار تعدد و موازی بودن اصول فعالیت بسیاری از آن ها نه تنها باعث دوری از اهداف شده بلکه باعث بر هم زدن نظم، تشدید منفعت نگری و کنار رفتن متصدیان و متولیان واقعی امور شده است. ضعف قانون، ترویج فعالیت‌های فراقانونی، فشار سیستماتیک و تبعیض جنسیتی همه مواردی هستند که مبارزه با فساد را دشوار و تاثیرات آن را تشدید کرده است.

از آنجا که وجود فساد و استمرار آن موجب کاهش اعتبار اجتماعی و حیثیت نظام اداری، از دست رفتن اعتماد و احترام مردم نسبت به نهادهای حکومتی و دستگاه‏های اداری و همچنین باعث افزایش بیگانگی و فاصله میان حکومتگران و توده مردم می‏شود. تدوام پدیده فساد در جامعه باعث سود بردن بخش‏های ثروتمندتر از آن می‏گردد که نتیجه آن، بر دوش کشیدن ضرر و زیان این پدیده توسط اقشار فقیرتر و ضعیف جامعه است.

مشارکت زنان

با این حال، آخرین تحقیقات منتشر شده در سال ۲۰۱۸ بیانگر حقایقی تازه است… در پژوهشی سراسری میان بیش از ۱۲۵ کشور وجود فساد مالی در مناطقی که زنان سهم بیشتری از کرسی‌های مجلس قانون گذاری را در اختیار دارند، پایین تر است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که زنان نماینده مجلس در مناطق کوچک محلی احتمال دریافت رشوه پایین تری نسبت به زنان صاحب مسئولیت در اروپا دارند. همچنین افزایش مشارکت زنان در سطوح بالا مدیریتی باعث افزایش سطح تحصیلات، گسترش آزادی اقتصادی و کاهش رفتارهای غیر اخلاقی می‌شود. به علاوه پژوهشی توسط فرناندا ریواس در سال ۲۰۱۳ برای واکاوی ارتباط جنسیت و مبارزه با فساد صورت گرفت که در این تحقیق میدانی در دانشگاه آتونومای بارسلون تلاش شد تا با قرار دادن زنان و مردان در شرایط مشابه و ثابت نگه داشتن سایر شرایط این فرضیه که «زنان در موقعیت و سطح برابر با مردان، کمتر مرتکب فساد می‌شوند» مورد بررسی قرار گیرد. نتایج به دست آمده از روش تئوری‌ بازی‌ها نشان می‌دهد که ۶۵ درصد زنان پیشنهاد رشوه به کارکنان ادارات می‌دهند، در حالی که این نسبت در مردان ۸۰ درصد است. در نهایت ریواس تاکید می‌کند که زنان در یک رابطه خطی کمتر از مردان مرتکب فساد می‌شوند و افزایش مشارکت زنان در فعالیت‌های گوناگون می‌تواند به صورت یک سیاست ضد فساد عمل کند.

نویسنده: نسیم توکل
مدیرعامل موسسه حفاظت الکترونیک اتحاد | رییس هیئت مدیره عرش گستر | موسس کانون کارآفرینی صنعت الکترونیک | فعال مدنی حوزه زنان

۲۵ شهریور ۱۳۹۸
دختر آبی

ما احمق نیستیم، شما چطور؟!

یادداشتی از امید حسینی فعال رسانه‌ای اصولگرا در کانال تلگرامی آهستان

ترجیحم این است که ساکت باشم و تا حد امکان درباره مسایل مختلف مملکت مطلبی ننویسم، اما آدم برای اینکه احمق پنداشته نشود، گاهی مجبور می‌شود حرف بزند.

در روزهای اخیر رسانه‌های اصولگرا به ویژه تلویزیون برنامه‌های مضحکی را در خصوص سحر خدایاری (دختر آبی) پخش کردند. چندین کانال خبری مجازی هم در همین راستا مطالبی سراسر دروغ را منتشر کرده و می‌کنند. نخبگان اصولگرا هم در قامت جامعه‌شناس و فعال سیاسی و‌ رسانه‌ای به صحنه آمده و مشغول تحلیل هستند. همه این آدمها و رسانه‌ها یک صدا یک حرف را می‌زنند:
دختر آبی، سناریوی ضدانقلاب علیه نظام اسلامی است!

برخی اصل ماجرا را زیر سوال بردند و از دروغ دختر آبی گفتند. گویی که اصلا کسی خودکشی نکرده! برخی هم با زیرکی و البته با دروغی آشکار، انتشار عکسی اشتباه منسوب به سحر خدایاری را نشانه دروغگو بودن معترضان دانسته و این‌گونه تبلیغ می‌کنند که همه این جنجال‌ها ناشی از دروغ سلبریتی‌ها، هنرمندان و ورزشکاران بوده است. برخی هم حتی مدعی یک طرح برنامه‌ریزی شده از سوی دشمنان برای فشار بر جمهوری اسلامی از طریق قربانی کردن دختری به بهانه فوتبال شدند! گروهی هم که احیانا نخواستند یا نتوانستند حقیقت را پنهان کنند، خودکشی دختر آبی را صرفا ناشی از ناراحتی‌های روحی و عصبی او دانستند و هیچ اشاره‌ای به سایر دلایل و‌ عوامل احتمالی نکردند.

از دو حال خارج نیست. این آدمها یا حقیقتا خوابند یا خود را به خواب زده‌اند. در هر صورت اگر تصور می‌کنند که با این دروغ‌پردازی‌ها دارند به نظام و انقلاب خدمت می‌کنند، زهی خیال باطل. راهی که آنها می‌روند روز به روز کینه‌ها را افزایش می‌دهد. کینه‌ی مردمی که دیگر حتی حرف راست را هم باور نمی‌کنند، چه رسد به دروغ‌هایی این‌چنین واضح!

اصل ماجرا روشن است. دختری علاقمند به فوتبال، هنگام ورود به ورزشگاه بازداشت و گوشی همراهش ضبط می‌شود. چند ماه بعد برای پیگیری پرونده یا گرفتن گوشی به دادسرا می‌رود که ظاهراً قاضی پرونده در آن ساعت حضور نداشته. از کسی می‌شنود که احتمالا شش ماه زندانی خواهد شد. سپس یا از سر عصبانیت یا ترس ناشی از حکم احتمالی یا حتی همان بیماری روحی، بنزین بر سرش می‌ریزد، می‌سوزد و می‌میرد…

حال فرقی نمی‌کند اسم این دختر سارا بوده یا سحر. زیبا بوده یا زشت. عکس او رنگی بوده یا سیاه و سفید. چهره‌اش خندان بوده یا گریان، سابقه ناراحتی عصبی داشته یا نه و … همه اینها جزو حواشی ماجرا هستند نه اصل آن. اما افرادی با دست گذاشتن روی همین حواشی احیانا متناقض، می‌خواهند اصل ماجرا را کمرنگ یا کاملا پنهان کنند.

اینکه ابتدا عکس دختری دیگر منتشر شد و یا اینکه قربانی، احیانا سابقه بیماری روحی و عصبی داشته، هیچ‌کدام باعث نمی‌شود که حقیقت ماجرا را نبینیم. چیزی که امروز رسانه‌های اصولگرا مخصوصا تلویزیون دارند از مرگ سحر خدایاری روایت می‌کنند، یک روایت کاملا غلط و تک‌بعدی از ماجراست. تلویزیون نمی‌خواهد یا جرات ندارد حقیقت را بگوید. حتی شهامت آن را ندارد که لااقل اشاره‌ای گذرا به خواسته سحر و دخترانی مثل سحر بکند. چون به خوبی می‌داند که کمترین اشاره به ریشه مسأله، حساسیت مذهبی #قم را در پی دارد و البته حساسیت مردمی را که دیگر از این وضعیت خسته شده‌اند. بنابراین کار خود را راحت می‌کند. همه‌چیز را مطابق معمول می‌اندازد گردن #ضدانقلاب و بدین ترتیب صورت مسأله را پاک می‌کند. نه دختران این سرزمین (لااقل بخشهایی از دختران) خواسته‌ای دارند. نه ممنوعیت و محدودیتی وجود دارد. نه محدودیتها باعث نارضایتی شده. نه کسی بازداشت شده. نه کسی محکوم شده. اصلا نه کسی کشته شده. شهر در امن و امان است.

دشمنان بدانند که با این قبیل توطئه‌ها نمی‌توانند انقلاب و نظام را ضعیف کنند. ما خودمان بلدیم چطور آن را از درون تضعیف کنیم!

۲۵ شهریور ۱۳۹۸
تصوف و عرفان

بررسی نظرات پژوهش‌های نوین درباره تصوف

آنه ماری شیمل، شرق‌شناس آلمانی، در این مقاله پژوهش‌های مطرح درباره تصوف را بررسی کرده و برای علاقه‌مندان به این موضوع، مرجع پژوهشی خوبی را تهیه کرده است.

از زمانی که ای.جی. آربری کتابچه‌‌ی‌ خود با عنوان «تاریخ تصوف» را در سال ۱۹۵۰ منتشرکرد تاکنون پژوهش‌های بسیاری درباره‌ی تصوف انجام گرفته است؛ کتابی که در آن رویکردها(‌ی مختلف) به پدیده‌ای به نام تصوف را که همان ابعاد عرفانی اسلام است، از آغازین مطالعات شرق‌شناسی در غرب ترسیم نمود. مشهور است اولین کسی که تصوف را به عنوان پدیده‌ای مستقل بررسی کرد، متألهی آلمانی و پروتستان مذهب به نام اف. ای. دی تولوک  در کتابش  با عنوان: تصوف پارسی مبتنی بر نظریه وحدت وجود (برلین، ۱۸۲۱) بود که از همین عنوان برمی‌آید که تصوف فهم شده و او نیز همچون بسیاری دیگر از محققان متأخر که تفسیر متعصبانه‌ای از اسلام داشتند آن را نکوهیده است.

منابع مورد استفاده‌ی وی آثار متأخر فارسی بوده و نمادها و زبان آن با حفظ ارزش ظاهری خود توانست حقیقتا اثری چنین برجا گذارد. اما البته که سرانجام عقیده‌ی تولوک با دسترسی هرچه بیشتر به آثار عربی و منابع اولیه‌ی فارسی تا حد زیادی رد شد. در قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰، مخصوصا (یکی) مؤلفه‌ی نوافلاطونی در تصوف بود که بر آن تاکید شد: تأثیرات عرفان گنوسی و مسیحی برای رشد این گیاه غیربومی زیبا و عجیب در خاک بایر اسلام مسئول شناخته شد یا فرض دیگری که طرح شد آنکه واکنش نژاد آریایی به روشنفکری و قانون‌گرایی نژاد سامی بود: تأثیر احتمالی ودانته حتی بوداگرایی و سواحل آسیای مرکزی  که در این تجلی اسلامی تا روزگار ما محل بحث است. اما طی دهه‌های گذشته فهم جدیدی از تصوف حاصل آمده.‌ بخشی مربوط به تحلیل دقیق و پرمشقتِ محققان غربی و بخشی نیز مرهون  مشارکت محققان مسلمان مخصوصا از ایران در این حوزه است. متون متعددی منتشر و نیز بسیاری نسخ خطی جدیدی کشف شده که انواع نگرش صوفیان به طور  فزاینده‌ای واضح‌تر شده است. ممکن است در نمایی بسیار کلی، برخی از جریان‌های مهم در پژوهش دیده شود که به دلیل فقدان اصطلاحاتی بهتر، به طور آزمایشی، رویکردی فرانسوی، آلمانی، انگلیسی و آمریکایی داشته اما در عین حال، در بسیاری موارد نیز باهم همپوشانی داشته باشند. اما شکی نیست که تفاسیر فرانسوی در دهه‌های بعد از جنگ جهانی اول در شناخت ما از تصوف اهمیت بسزایی داشته است.

طی دهه‌های گذشته فهم جدیدی از تصوف حاصل آمده.‌ بخشی مربوط به تحلیل دقیق و پرمشقتِ محققان غربی و بخشی نیز مرهون  مشارکت محققان مسلمان مخصوصا از ایران در این حوزه است. متون متعددی منتشر و نیز بسیاری نسخ خطی جدیدی کشف شده که انواع نگرش صوفیان به طور  فزاینده‌ای واضح‌تر شده است.

اثر جاودان لویی ماسینیون درباره‌ی عارف شهید، حلاج، که در سال ۱۹۲۲ منتشر نمود دقیقا هزار سال پس از به دار آویخته شدن حلاج در بغداد بود که از آن طریق راه جدیدی برای فهم ارزش‌های معنوی اسلام گشوده شد. ماسینیون در نهایت همدلی، زندگی و آثار حلاج را مطالعه نمود که یکی از مشهورترین صوفیان تمام اعصار و نام‌آشنا برای مسلمانانی بود که هم تا حدی محکومش کردند و هم تا حدی جسارتش را در اظهار «انا الحق» ستودند: «من همان حقیقت خلّاق هستم» یا «من خدا هستم». ماسینیون ردّ پای حلاج را در همه‌جا پی گرفت هرچند که ممکن است هم‌اکنون او را به خاطر تفسیر کاملا مسیحی‌اش از رنج این عارف نقد کنند اما این نخستین تلاشی بود که عدالت را برای یک چهره‌ی شاخص در تاریخ معنویت اسلامی اجرا کرد. این کارِ ماسینیون الهام‌بخش بسیاری دیگر از محققان فرانسوی‌زبان جهان شد و شاید  فهم راز اتحاد عرفانی از طریق پارساییِ تقریبا عرفانی یک فرد عامی یا روحانی کاتولیک راحت تر باشد تا لغت‌شناسان و متألهینی که با پدیده‌ای مشابه مواجه می‌شوند. در  همین راستا، دو نمونه‌ی برجسته  پل نویا  و سرژ دولوژیه  دو بورکوی هستند؛ پیر نویا تمام زندگی مختصرش را در سنجش طریقت شاذلیه وقف کرد که شیخ آن ابن عطاء الله(وفات ۱۳۰۹ ) بود و اقوال وی در باب حکمت، موضوع یکی از اولین کتاب‌های او را شکل داد و نیز نامه‌های معنوی‌ او به مفسّر خود ابن عبّاد اهل روندا (۱۳۹۰) را تصحیح نمود. دیگر آثار منتشره از نویا در اثرش به نام: تفسیر قرآنی و زبان عرفانی  (بیروت، ۱۹۷۱) به اوج رسید که در آن به دشواریِ زبان عرفانی که در سه قرن اول هجری گسترش یافت، می‌پردازد و در فهم فکر و بیان عرفانی که صرفا در دوره‌های نخست تصوف در کشورهای عربی معتبر نبوده بلکه در تحول جهان غیرعرب در قرون اخیر هم قابل استفاده است، به نتایج مهمی دست یافت.

درباره‌ی پیر دی ا. پی  باید بگوییم که تمام سعی او بر عارف بزرگ هرات خواجه عبدالله انصاری (متوفی ۱۰۸۹ م) متمرکز شد، آثارش را تصحیح نمود و ثمره‌ مواجهه‌ی مهرانگیز او با مردم افغان، نوشتن یک بیوگرافی خوب و عمیقا احساسی درباره‌اش بود. دو متأله دیگر سی. جی آناواتی  و ال. گاردت  نیز از آن رو جا دارد نامی از ایشان ذکر شود که به جنبه‌های فلسفی تصوف و آئین آن همت گماردند. در همین رابطه از پیر جی. جومیر  نیز باید یاد کنیم. شیفتگی عمیق امیلی درمنژم  نسبت به موضوع مورد مطالعه‌ی خود یعنی تکریم قدیسین مخصوصا افراد مقدس منطقه‌ی شمال آفریقا در همه‌ آثار منتشره‌اش مشهود است که آن تحقیق جامد را با یک احساس یگانگیِ صمیمی( و گرم) می‌آمیزد. هرچند نه فقط از فرانسویان که لهستانی‌‌هایی که از مساعی مستشرقین فرانسوی به شدت متأثر شدند باید به نام ماریان موله  اشاره کرد. وی تعدادی یادداشت‌های پژوهشی خوب درباره‌ی تصوف مخصوصا طریقت کبرویه و نیز معرفی کوتاهی از تصوف ارائه نمود: عرفان اسلامی (پاریس ۱۹۶۵) یکی از ارزشمندترین پژوهش‌ها درباره‌ی تصوف است که در بسط این موضوع(تصوف) در دوران معاصر بسیار مورد توجه واقع شده است. کمی آن سوتر اما جالب توجه در اثر دیگری، نظر یک انسان‌شناس به نام آر برونل  است: دیرگراییِ  آواره؛ کتابی که به اخوت متکدیان غریبه در میان گربه‌دوستان  حِداوا (حدیثا)  فرقه‌ای در شمال آفریقا می پردازد و  به یقین  همان دنباله‌ی پایانی تحقیقات آغازین او درباره‌ی طریقت عیسویه است.

در میان محققین فرانسوی از هانری کوربن (فیلسوف پروتستانی) به تنهایی باید به عنوان یک رسته یاد کرد. تحقیقات دقیق او درباره‌ی صوفیان ایران و تصحیحات او بر آثار اصلی و مهم روزبهان بقلی (متوفی ۱۲۰۹)، اثر برجسته‌اش درباره فلسفه عرفانی ابن سینا و حتی سهروردی مؤسس مکتب اشراق، جایگاه ویژه‌ای برای او در تاریخ مطالعات صوفی بخشیده است. تحشیه او بر عبهر العاشقین روزبهان بقلی(پاریس، ۱۹۵۵) و نیز شرح شطحیات (پاریس، ۱۹۶۵) دو اثر مهمی است که در این جریان بزرگ عشق عرفانیِ پارسی پیش روی محققین است. شرح شطحیات با مثال‌های فراوانش از شطحیات یا همان «عبارات لُغز » یا «متناقض»  صوفیان اولیه، اسبابی به‌غایت ارزشمند برای کسانی است که می خواهند زبان عرفانی را بفهمند و بدانند چگونه یک استاد چیره‌دستِ قرون‌وسطایی، مشهورترین فریادهای صوفیان متقدم همجون انالحقِ حلاج را به زبانی نفس‌گیر، زیبا و یارا تفسیر می‌کند. همچنین اثر دیگر کوربن درباره‌ی سهروردی (متوفی ۱۱۹۱) که فلسفه‌‌ی اشراقش را مطالعه و بسیاری از آن حکایات دلپسندش را ترجمه نموده راهنمایی برای هر محقق علاقمند در این زمینه است. کوربن همچنین تا حد زیادی در خوانش ابن عربیِ متولد اسپانیا (متوفی ۱۲۴۰)  نقش دارد که فلسفه‌ی وحدت وجودی‌اش زبان‌بندی مهم برای بسیاری از اسلام‌گرایان از جمله تعدادی اندک از جویندگان تصوف بوده و همچنان هست.

محققی سوئدی  به نام اچ. ای نیبرگ  در سال ۱۹۱۹ مختصر آثاری از ابن عربی را تصحیح و تاثیرپذیری تام او را از عرفان گنوسی و نوافلاطونی آشکار نمود و او نیز مانند بسیاری دیگر از همپالگی‌های شرق‌شناسش، ابن عربی را ایستا و رکودی در اندیشه‌ی دینی و عرفانی جهان اسلام بعد از سال ۱۳۰۰ دانست، آنگاه که بیشتر طریقت‌های صوفی عقایدش را در همه‌جا پراکندند، ساده‌اش نمودند و به نوعی نوشدارو تعدیلش کردند و آن را پاسخ هر مسئله‌ای در دنیا پنداشتند. مفهوم وحدت وجود (که به قول ویلیام چیتیک هرگز تحت این عنوان در آثار ابن عربی نیست!) برچسبی است که تحت آن نظام ابن عربی را در کتابهای مبانی ظاهر می‌کند. کوربن نیز برای نخستین بار نظام پیچیده‌ی اسماء الهی و اشیاء نامیده‌شده (تعینات) را که همان طلب دیرینه‌ی اسماء برای تجلی و آن میل باطنی ذات باری الهی است در کتاب خود به نام تفکر خلاق (پاریس، ۱۹۵۸) تفسیر می کند. کتابی که روزنه‌ای کاملا نو به اندیشه‌ی ابن عربی می‌گشاید. در مطالعه‌ کتاب دیگر او به نام: انسان نورانی در تصوف ایرانی(پاریس، ۱۹۷۱) که برای مخاطب عام بیشتر قابل فهم و دسترسی است او به پرسش آدمی در نظام و شیوه‌های عرفانی تصوف ایرانی می‌پردازد. زیرا علاقه‌ ی اصلی کوربن به رغم اثرش درباره‌ی ابن عربی، به دنیای ایرانیان باقیست و بیشتر آثار خود را به دو بعد تصوف و تشیع از جمله اسماعیلی‌ ایران اختصاص داده است. چنین تمایل مشابهی نیز در آثار سید حسین نصرِ ایرانی الاصل است که از مفسرین مهم علوم اسلامی از جمله تصوف در این روزگار است که کتاب‌های متعددش مخاطبان عام را در شناخت  بهتر تصوف یاریگر است.

در میان محققین فرانسوی از هانری کوربن (فیلسوف پروتستانی) به تنهایی باید به عنوان یک رسته یاد کرد. تحقیقات دقیق او درباره‌ی صوفیان ایران و تصحیحات او بر آثار اصلی و مهم روزبهان بقلی (متوفی ۱۲۰۹)، اثر برجسته‌اش درباره فلسفه عرفانی ابن سینا و حتی سهروردی مؤسس مکتب اشراق، جایگاه ویژه‌ای برای او در تاریخ مطالعات صوفی بخشیده است.

در سنت آلمانی، به دنبال تولوک، اولین کوشش‌ها برای تفسیر تصوف با برگردان زیبای اشعار پارسی به آلمانی توسط روکرت  آغاز شد که تراجمش از غزل‌های رومی، افکار مولانا را به خوبی در آلمان شناساند و در پی‌اش تراجم بسیار دیگری را به دنبال داشت. پس از آن اولین کتاب مستقل درباره‌ی تنها یک بعد از تصوف، کتاب جرج یاکوب درباره طریقت بکتاشیه در ترکیه (۱۹۰۸) بود که در کل، یکی از نخستین پژوهش‌ها درباره‌ی اخوت اسلامی (و کاملا متفاوت از آنچه که در قرن نوزدهم درباره‌ی دراویش) بود. سه دهه بعد، اثر جامع جان کی. برگ  درباره‌ی دراویش طریقت بکتاشی (لندن ۱۹۳۸) رخ نمود. بکتاشی‌‌ها هماره به حفظ ارتباط با ینی‌چری ‌ها  (جان‌ نثاران) و نیز به تلفیق عقاید عجیب شیعی ایشان و نقش مهمی که زنان در آن ایفا می‌کنند، مشتاق بوده‌اند. رمان بکتاشی نوربابا به قلم یعقوب عثمان اوغلو  (1922)توسط نویسنده‌ای معاصر به آلمانی برگردان (۱۹۴۸) و در سال ۱۹۸۶ با اصلاحاتی تجدید چاپ شد. در کنفرانسی به سال ۱۹۸۶ در استراسبورگ که محققینی از ترکیه، اروپا و آمریکا در آن شرکت داشتند، علاقه‌ی بارز به این سنت آشکار شد. هانس کسلینگ  از دانشگاه مونیخ و شاگردانش نقش بسزایی در شناخت ما از سیر تاریخی طریقت‌های صوفی در ترکیه‌ی عثمانی داشتند. اخیرا محققی هلندی به نام ِفرد دی. جونگ  تحقیقات متعددی درباره‌ی وضعیت مدرن طریقت‌ها و سازمان‌‌های‌شان داشته است. جرج یاکوب الهام‌بخش و موجب چرخش برخی از هم‌دانشگاهی‌های ارشد خود به متون صوفی بوده است. از میان آنها ریچارد هارتمن است که پژوهش وی درباره‌ی مهمترین کتاب پایه درباره‌ی تصوف  یعنی «رساله‌ قشریه» در سال ۱۹۱۴ منتشر شد. این کتاب همانقدر همچنان باارزش است که مقالات وی درباب رسالات الملامتیه سلّمی و فتوت او ارزشمند است (این موضوع آخری بعدها توسط فرانتس تاشنر  در نشریات مختلف مورد استفاده قرار گرفت.)

کار هارتمن عمدتا رویکردی فلسفی و تاریخی دارد و همچنان شناخت خوبی از جنبه‌های مذهبی صوفیان متقدم ارائه می‌دهد. این پیِ مستحکم تاریخی است که شاخصه‌ی  بسیاری از محقیقین آلمانی آموزش‌دیده است. در این میان، یقینا هلموت ریتر  چندوجهی و بسیار موّلد، برجسته می شود؛ شاید به خاطر داشته باشید:  مقالات متعدد وی در حوزه‌ی نسخ عرفانی در سلسله مجلات فلسفه (از سال ۱۹۳۰ به بعد در مجله‌ی اسلام  و سپس در مجله‌ی شرق چاپ گردید)، تفاسیر وی از نکات خاص شعر مولانا، تحقیقات ژرف او در آثار فرید الدین عطار که همه‌اش به تالیف کتاب چیره‌دستانه‌ی بحر النفس (دریای جان) انجامید، جستاری درباره‌ی آثار شعری عطار است که بی اغراق می‌تواند به عنوان دائره‌المعارفی از صور خیال عرفانی و ابعاد خاص اندیشه صوفیه‌ی پارس لحاظ شود هرچند که ریتر هرگز بر الهیات عرفانی عطار که می‌توانست از مقدمات اشعار حماسی او خوشه‌چینی شده باشد، معطوف نشد.

کتاب بحرالنفس  یکی از آثار کلاسیک مهم در زمینه‌ی شعر صوفی است. تصحیح ریتر بر کتاب سوانح احمد غزالی(متوفی ۱۱۲۶) نیز کتابی کوچک و فشرده درباره‌ی عشق عرفانی (استانبول، ۱۹۴۶) است. متن که بسیار ساده می نماید برای مترجم اما دشواری‌های فائق نیامدنی دارد: باید مراقبش بود و هربار نمایی نو از آن می‌شکفد. اما دو ترجمه‌ی آلمانی وجود دارد که در مجموع می‌تواند یک ایده‌ی مشخص از فرم و محتوا ارائه دهد. طی سالهای گذشته، یکی از مترجمان به نام ریچارد گراملیش  تعداد معتنابهی از آثار برگردان‌شده صوفیه را به عموم مردم آلمان ارائه کرده است. ترجمه‌ی عوارف المعارف ابوحفص عمر سهروردی، درآمدی گرانسنگ از آداب صوفیان است که تقریبا جایگزینی برای متن عربی است که گراملیش تصحیح نمود: اخیرا وی بخش‌هایی پایانی از فصول حقیقتا عرفانیِ کتاب احیا علوم الدین ابوحامد محمد غزالی را ترجمه کرده است. گراملیش در کنار همه‌ی اینها، تعدادی مقالات مهم با عناوین محوری تصوف همچون توحید یعنی «شهادت‌نامه‌ای که هیچ معبودی جز خدا نیست» نگاشته و به تازگی (۱۹۸۷) پژوهشی جامع درباره‌ی کرامات صوفیه تالیف نموده است. ترجمه‌های دیگری از آثار عربی صوفیه  در باب طریقت و نیز آنهایی که در زمره‌ی آثار «ادبی» نیستند، موجودند که به سبب وفاداری، برگردانی درست و کاربردی‌شان به‌غایت ارزشمندند و مقدمه‌ای فرمند برای اندیشه مکتب سکر در تصوف و اسبابی کاملا قابل اتکا در حوزه‌ی تاریخ دین هستند. اولین اثر گراملیش اما از نوعی دیگر بود، او حرفه‌ی دانشگاهی خود را با یک پژوهش سه جلدی با موضوع طریقت‌های صوفیان شیعی در ایران آغازید؛ کتابی که درختستانی غنی از اطلاعاتی مربوط به خویشی و نیز آداب و رسوم سه برادری اصلی شیعه است.

گراملیش شاگرد فرایتز مایر ی است که بالعکس، به مکتب هلموت ریتر تعلق دارد و در عصر ما، فاضل‌ترین مفسر تصوف، هم در جهان عرب و هم پارس است. فرایتز مایر، این محقق سوئیسی، به شدت پایبند سنّت فلسفی است و اولین پژوهش‌های خود را در زمینه‌ی نسخ صوفیان در استانبول منتشر  و برای مدتی به سمت روانشناسی یونگ چرخش نمود و این در حضور عالمانه او در سا‌ل‌نامه‌های ایرانوس  در سال‌های بعد از جنگ جهانی دوم مشهود است. درآمد کوتاه اما وزین وی با عنوان: جوهر تصوف  (باسیل ۱۹۴۳) آشکارا تصوف را روشی آغازین معرفی نمود و در سلسله‌ای طولانی از  آثار ضروری در جایگاه نخست مورد استقبال قرار گرفت. پس از آن مایر به تصحیح یکی از منابع مهم صوفیان متقدم یعنی زندگینامه‌ی کازرونی (متوفی ۱۰۳۵) که یک صوفی اهل شیراز است  اقدام نمود که تقوای عملی‌اش بسیار جذاب است. سپس به ادامه‌ی کار بر اثر برجسته‌ خود یعنی نجم الدین کبری، رهبر صوفی آسیای مرکزی مشغول شد که رویاها و تجاربش در مقدمه‌ی مفصل مایر در همان تصحیح، تفسیر شده است.‌ مقدمه‌ای که به مانند سایر آثار مایر، سزاوار یک ترجمه‌ی انگلیسی است زیرا فهم و فضیلت آن بسیار منحصر به فرد است. مایر در کار بعدی خود، به سمت ابوسعید ابوالخیر، صوفیی از شرق ایران (متوفی ۱۰۴۹) متوجه شد. کسی که پس از سال‌ها دشوارترین ریاضات، تجسمی از وجد معنوی گردید، همان بُعد از تصوف که هماره از سوی محققان مغفول مانده است. کتاب مایر درباره‌ی ابوسعید (لیدن،۱۹۷۶) به مانند تمام آثارش، میزانی شگفت از موضوعات مرتبط را گرد هم می‌آورد و بسان تمام مقالاتش بی‌نهایت الهام‌بخشند و حاوی مطالبی درباره‌ی ترتیب السلوک قشیریه‌ متنی بسیار آموزنده درباره‌ی مراقبه، درباره‌‌ی آداب صوفی و بسیاری عناوین دیگر است.

از میان شاگردان مایر، هرمان لندلوت (هم‌اکنون در مونته‌رآل) بر سنت کبرویه که توسط علاءالدوله‌ی سمنانی در اوایل قرن چهاردهم در ایران شکل گرفت، متمرکز است. بندیکت رین ارت  شاگرد دیگر مایر، کتاب بسیار محققانه‌ای در مفهوم توکل دارد که الگویی برای پژوهش‌های مشابه در رابطه با مفاهیم تک در الهیات و اعمال صوفی است. یک محقق جوان همچون بی. رادکه  کار خود را بر حکیم ترمذی متوقف نموده و گرهارد بویرینگ  که به واسطه‌ی هرمان لندلوت به این گروه ملحق شد، به سهل تستری پرداخته و هرمنوتیک قرآنی او (برلین، ۱۹۸۲) درآمدی مهم بر تفسیر قرآن به دست صوفیان متقدم است. بویرینگ، درباره‌ی سهل تستری، اینکه نقش وی در بسط مفهوم نور محمدی که حلاج آن را مفصلا شرح  و جنبه‌ی مهمی از شعر عرفانی و عام‌پسند پارسی را شکل داده است، به خوبی بیان نموده است. امید است پژوهش‌های آتی او در رابطه با هرمنوتیک قرآنی و نیز تصحیح گنجینه‌ی فاخر تفسیر متقدمان از قرآن (تفسیر سلّمی‌) پیش از آنکه دیر شود، به انجام رسد.

اینجا لازم است از محقق دیگری یاد شود که آلمانی یا سوئیسی نیست و به هیچ مکتبی در معنای سنتی آن تعلق ندارد و تحقیقاتی بسیار عالی هم در تاریخ اولیه‌ی تصوف و هم تقدیس عرفانی محمد انجام داده است. او یک اسقف سوئدی به نام تور آندره  (متوفی ۱۹۴۸) است، که به خاطر زندگینامه‌ی بسیار خوبش از محمد(ص) و نیز حتی به خاطر کتاب جامعش با عنوان: شخصیت محمد در آموزه و ایمان کلیسا  (استکهلم،۱۹۱۸) مشهور است، پژوهشی در بسط تقدیس پیامبر از روزهای نخست تا قرون وسطی. کتاب کوچک او به نام  باغ همیشه سبز  (۱۹۴۸) که درباره صوفیان متقدم است و در سال ۱۹۶۰ در آلمان منتشر شد، اخیرا به انگلیسی و با عنوان در باغ میترا ، آلبانی، ۱۹۸۷ منتشر شده است. این کتاب یکی از مقدمات مهم بر زندگی دینی صوفیان متقدم است. امید است روزی مجموعه‌ی گسترده‌ی آندره در اقوال صوفیان نیز منتشر گردد.

طی قرن نوزدهم، مستشرقین بریتانیایی، بیشتر بر علوم صوفی مخصوصا ادبیات پارسی اشتغال ورزیدند. در میان محققین نیمه نخست قرن حاضر، نام رونالد نیکلسون  بیشتر می‌درخشد و آثار وی با منتخبی از اشعار دیوان شمس تبریزی (کمبریج، ۱۸۹۸) آغاز و تا تصحیح چیره‌دستانه‌ی او از مثنوی معنوی (لندن، لیدن ۴۰‌۱۹۲۵) همراه با ترجمه و شرح، و نیز تصحیحات او بر متون کلاسیک عربی همچون کتاب اللمع سرّاج(۱۹۱۴) و ترجمه کشف المحجوب هجویری(۱۹۱۱) که اولین اثر مهم فارسی منثور در اصول نظری صوفیه است و در میانه قرن یازدهم هند تالیف شد، برای محققین، گرانبهاست. ای. جی. آربری که ترجمه‌های بسیارش از آثار صوفی بر هر پژوهنده در این حوزه آشناست و کتاب کوچک او به نام: تصوف (لندن، ۱۹۰۰) به عنوان درآمدی سودمند برای نسل‌ پژوهندگان است، دنباله‌ی این اثر نیکلسون را گرفت.

در خط سیری متفاوت، پژوهش‌های مهم جی. اسپنسر تریمنگام  است که در کتاب‌ خود: «طریقت های صوفی در اسلام» (لندن، ۱۹۷۶) تاریخ و گستره‌ی بیشتر طریقت های بی‌شمار صوفی را تشریح نموده که برای همه علاقمندان در این حوزه ضروری است و اصلاحات جزئی در آن نیز امری طبیعی است. در میان محقیقین معاصر  بریتانیا در حوزه‌ی تصوف، مارتین لینگز  را باید در رتبه‌ی اول دانست، که در میان تألیفاتش، اثر زیبای «هنر خط و تذهیب قرآنی »  (لندن، ۱۹۷۶) از نخستین تلاش‌هایی است که نشان‌دهنده‌ی آن است که تا چه حد هنر اسلامی از محرک‌های دینی متاثر بوده است. اما برخی اوقات، این تمایل که در هر پیرایه‌ی اسلامی، عبارتی از تجارب عرفانی برداشت شود از سوی برخی محققین همچون نادر اردلان یا لاله بختیار  امری مطلوب شمرده نمی‌شود. اما در اثر لینگز، «ابعاد معنویِ» خطاطی به تفصیل و با استنتاجی مهم تبیین می‌شوند. کتاب لینگز با عنوان: «تصوف چیست؟» بسان زندگینامه‌ی محمد نبی، نه تنها مخاطب انگلیسی که مسلمانان را نیز به تحسین وا داشته است. هموطن لینگز به نام حامد الگار  که هم‌اینک در برکلی است، با ترجمه‌ی یکی از مهم‌ترین متون پارسی در قرون وسطی یعنی: مرصاد العباد اثر نجم‌الدین رازی (دلوار، ۱۹۸۲)، خدمت بزرگی به پژوهندگان تصوف نموده است؛ اثری که ارتباط میان صوفیان ترکیه، ایران و هند در قرون وسطی را فراهم نموده است. امید است که  اثر جامع الگار درباره طریقت نقشبندیه به زودی در اختیار علاقمندان به این حوزه قرار گیرد.

در کل، گرایشی جدید به تصوف در آمریکا مشاهده می‌شود، هرچند که پژوهنده‌ی جدّی را گاه از خواندن اعلان‌های کلاس‌های «رقص صوفی» به هراس می‌افکند و اغلب،  با گروه‌های خوش‌نیت صوفیه که تقریبا بی‌اطلاع از سنت‌ها و پس‌زمینه حقیقتا اسلامیِ تصوف کلاسیک مواجه می‌کند و نوعی دورگه‌ای در این جنبش می‌یابد که همگی دربرگیرنده‌ی دینی عاطفی  است که متمتع از شعر، موسیقی و رقص است.(گسترش مراکز صوفی در آمریکا و اروپا در جای خود، موضوعی دیگر است.) پژوهش‌های بسیار جدی در ایالات متحده نیز در دست انجام است. ویکتور دنر  در شناساندن ابن عطاالله حکیم ذی‌سهم است و در یک مجموعه منتشره توسط پائولیست پرس  در نیویورک با عنوان «معنویت کلاسیک غرب»، ترجمه‌هایی از متون صوفیه جای خود را یافته است، مانند: ترجمه‌ی دنر از کتاب حکیم؛ ترجمه‌ی جی. رنارد از نامه‌های ابن عبّاد روندایی؛ ترجمه‌ی پل جکسون از صد نامه از شرف الدین منیر ‌ عالم قرن چهاردهمی اهل ایالت بیهار هند که جکسون (راهب یسوعی اهل استرالیا) درباره‌اش تحقیقات خوبی به دست داده است. یک موضوع خاص در تصوف، نقش شیطان است که پیتر جی. آون  در کتاب خود با عنوان: تراژدی و نجات شیطان، ابلیس در روانشناسی صوفیانه (لیدن، ۱۹۸۳) به آن پرداخته است.

در کل، گرایشی جدید به تصوف در آمریکا مشاهده می‌شود، هرچند که پژوهنده‌ی جدّی را گاه از خواندن اعلان‌های کلاس‌های «رقص صوفی» به هراس می‌افکند و اغلب،  با گروه‌های خوش‌نیت صوفیه که تقریبا بی‌اطلاع از سنت‌ها و پس‌زمینه حقیقتا اسلامیِ تصوف کلاسیک مواجه می‌کند و نوعی دورگه‌ای در این جنبش می‌یابد که همگی دربرگیرنده‌ی دینی عاطفی  است که متمتع از شعر، موسیقی و رقص است.

در پائولیست پِرِس، ترجمه‌‌ای از فصوص الحکم ابن عربی به قلم ر.ای.جی آوستین  است. این محقق بریتانیایی روی رسالات دیگر ابن عربی نیز کار کرده است. علاقه به ابن عربی رو به فزونی است و جیمز موریس ، پژوهشی بسیار عالی در سه بخش، در مجله‌ی انجمن شرقی آمریکا در سال ۱۹۸۷ ارائه نمود که گرایش‌های تفسیری گوناگون از این عارف بزرگ قرون وسطایی را به خوبی نشان می دهد. ترجمه‌هایی از آثار مهم او هم در فرانسه و هم در آمریکا در حال آماده‌سازی است. در میان محققین جوان آمریکایی، کارل ارنست  به جمع‌آوری سخنان پرشور صوفیان همت دارد و مخصوصا بر توسعه‌ی تصوف در شبه قاره‌ی هند متمرکز است؛ موضوعی که همچنان محققین بیشتری را می‌طلبد. برای اطمینان، در چند دهه‌ی اخیر همکاران هندی، پژوهش‌های ارزنده‌ای درباره‌ی چهره‌های تک و منفرد انجام داده‌اند؛ در سنّت هندی، کتاب‌های کی. ای. نظامی  اهل علیگر درباره فرقه چشتیه در کل و نیز یکی از نخستین رهبران آن فرید گنج شکر (متوفی ۱۲۶۵) را باید به طور ویژه یاد کرد؛ با آنکه کتاب مفصل اس.ای. ای. رضوی  با عنوان: «تاریخ تصوف در هند» بسیار پرمحتواست اما باید در استفاده از مطالبش تا حدی احتیاط کرد. یک پژوهش دقیق و کامل از گیسودراز(متوفی. ۱۴۲۲، دکن)، شیخ چشتیه، توسط نواده‌اش خسرو حسینی انجام شده است.

در میان محققین آمریکایی، باید سهمی به ویلیام چیتیک ، یکی از صاحب‌نظران درباره‌ی ابن عربی و مکتب او تخصیص داد. وی قادر است که  نظام اندیشه‌ای دشوار در سیّد اکبر  را به شکلی قابل قبول و واضح بفهماند و وقت زیادی را صرف تفسیر اندیشه‌های ابن عربی در اثر شاگرد ارشدش صدرالدین قونوی(متوفی. ۱۲۷۴)، و نیز مولا جامی اهل هرات (متوفی. ۱۴۹۲) کرده است. همزمان ما به چیتیک به خاطر معرفی ظریف اندیشه‌های ملای رومی مدیونیم (کتاب: طریق صوفیانه در عشق، آلبانی، ۱۹۸۴) کتابی که به روشی خاص، گلچینی از اشعار رومی با ترجمه‌ای جدید و مجاب‌کننده است. یک جلدِ قرینه‌ی آن به نام: «طریق صوفیانه در علم» (آلبانی، ۱۹۸۹) ثمرات پژوهش‌های وی درباره‌ی ابن عربی را ارائه می‌کند. چیتیک یکی از معدود کسانی است که می‌تواند از زبان فارسی به زیبایی، به انگلیسی برگردان نماید بدون آنکه در معنا دست برد، تحریفی که مع‌الاسف توسط مترجمان مدرن متون کلاسیک اسلامی که این آثار را به زبان مدرن عرضه می‌کنند، مخصوصا آمریکایی‌ها، رخ می‌دهد.

تنی چند از پژوهندگان خوب آمریکایی در حوزه تصوف، در ابتدای امر به جنبه‌های فنی و انسان‌شناسی علاقمند شدند. آنها درباره اداره زیارتگاه‌های صوفیان، ابعاد بیرونی زندگی خانقاهی، اسناد مربوط به تاریخ فرقه‌ها و مواردی از این دست تحقیق نمودند. در میان این آثار، آثاری که پایان‌نامه شدند و به چاپ نرسیدند، اثر ریچارد ایتون ، برجسته‌تر است. اثر وی به نام: صوفیان بیجاپور (پرینستون، ۱۹۷۸) به تحقیق درباره صوفیان متعلق به فرق مختلف بین سال‌های ۱۳۰۰ تا ۱۷۰۰ می‌پردازد، صوفیانی که در تاریخ شهر بیجاپور در جنوب هند، ذی‌نفوذ بودند. الگویی که وی برای این صوفیان ارائه می‌دهد‌ همچون مبارزان، معلمان، مالکان، شاعران و غیره…‌ به راحتی می‌تواند دیگر تشکیلات صوفیان در شبه قاره را نیز شامل شود. ایتون به نقش صوفیان در گسترش ادبیات اردو داکنی توجه نشان داده و این جنبه‌ از تصوف که نقش آنها در توسعه‌ی زبان‌های بومی، وسیله‌ای در تبلیغ حقایق ساده  از اسلامی با ته‌رنگ عرفانی است، علاقمندان زیادی از میان محققین جوان همچون علی. اس. اسنی  از دانشگاه هاروارد را جذب می‌کند. در همین رابطه، محققانی در هند و پاکستان هستند که پژوهش‌هایی به دست دارند؛ و در رابطه با سنت توده‌پسند ترکیه، محققین ترکی‌ هستند که برای دانشجویان، تصحیحات خوبی از متون کلاسیک تصوف را ارائه می‌کنند همانگونه که عبدالرحمن گوزل  برای چکامه‌سرای غریب و عارف: کیگوسوس ابدال  (اوایل قرن ۱۹) نمود. آثار عبدالباقی گلپینارلی  فقید درباره ملای رومی و در کل درباره ادبیات صوفی همانقدر چاره‌ناپذیر و ضروری است که تصحیحات و ترجمه‌های متون مولویه به دست تحسین یازیچی .

اخیرا، پژوهش درباب تصوف کاملا بین‌المللی شده است؛ محققینی از جهان عرب متون کلاسیک را تصحیح می‌کنند و گاهی همچون م. کامل الشیبی اهل عراق، به تتبعات تاریخی ورود دارند؛ پژوهش‌های وی در رابطه‌ی میان تشیع و تصوف و کتابش درباره حلاج، از این دستند. در ایران، محققینی همچون بدیع‌الزمان فروزانفر با تصحیحات خود، حوزه‌ی بی‌پایان متون صوفی را قابل دسترس کرده اند و یک رهبر صوفی ایرانی به نام دکتر نوربخش اخیرا جستارهای معتنابه و مفیدی درباره اندیشه و سنت صوفیان عرضه داشته است. در حالی که این محققین، سنن کهن قرون خود را تدبیر می‌کنند، جالب توجه است که برخی از  مؤثرترین پژوهش‌‌ها در رابطه با تصوف، نیز به دست یک محقق ژاپنی به نام ت. ایزوتسو  صورت گرفته باشد؛ کسی که ما آثار فلسفی و شاید بهترین معنی از مرحله‌ی فنا که همان محو تام در حین خودهوشیاری در وجد است را مرهون او باشیم.

نگارنده‌ی حاضر (آنه ماری شیمل) کوشیده است که در کتاب خود به نام: «ابعاد عرفانی اسلام» به گسترش تصوف بپردازد؛ در رویکرد وی به شعر عرفانی: از ورای حجاب (نیویورک، ۱۹۸۲)، پژوهش‌هایش درباره ملای رومی مانند: فاتحانه‌ی شمس (لندن، ۱۹۷۸) و ترجمه‌های منظوم آلمانی بسیاری از شعر صوفی، از عربی، اردو، ترکی و سندی. علاقه‌ی وی به تصوف در هند و پاکستان، در کتاب «محنت و رحمت» (لیدن، ۱۹۷۶) مشهود است: مطالعه‌ای تطبیقی میان یک عارف اردونگارِ شهرنشین اهل دهلی و یک عارف معروف سِندی‌نگار از اهالی دره‌ایندوس در نیمه اول قرن هجدهم. دیگر پژوهش‌های مورد علاقه‌اش، تکریم محمد نبی و روابط میان خطاطی و اندیشه‌ی دینی در کتابی با عنوان: خطاطی و فرهنگ اسلامی (نیویورک، ۱۹۸۴) است. محور موضوعات کنفرانس لوی دلا ویدا  در لس‌آنجلس، می ۱۹۸۷، که محققینی از کشورهای مختلف در آن حضور داشتند و آنجا از وی تجلیل شد، بر شخصیت مولانا و تأثیر وی متمرکز بود. با خرسندی شاهدیم که درباره صوفیه، مطالعات جدی در دست انجام است و بسیاری از محققین که رویکرد لغت‌شناختی صحیح را با عشق و همدلی می‌آمیزند، حاصلش آثاری است که تصوف را نه فقط در اسلام که برای بشریت، به عنوان یکی از قدرت‌های بزرگ در طول تاریخ معرفی می‌نماید.

پژوهشگر: آنه ماری شیمل | مترجم: دکتر مریم چراغی

۲۵ شهریور ۱۳۹۸
آخوند درباری

امان از این آخوندهایِ کاسبِ درباری!

به بهانه سخنان حجت‌الاسلام! پناهیان در سخنرانی پیش از خطبه‌های نماز جمعه این هفته تهران

آخوند درباری

وَإِذْ قُلْنَا لَکَ إِنَّ رَبَّکَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ وَمَا جَعَلْنَا الرُّویَا الَّتِی أَرَیْنَاکَ إِلاَّ فِتْنَهً لِّلنَّاسِ وَالشَّجَرَهَ الْمَلْعُونَهَ فِی القُرْآنِ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا یَزِیدُهُمْ إِلاَّ طُغْیَانًا کَبِیرًا [۱]

میمون‌ها سوار بر منبر رسول خدا!

در تفاسیر آیه فوق این‌گونه نوشته‌اند که پیامبر(ص) در عالم رؤیا دیدند که در مسجدش و در حالی که مردم مسلمان گرد منبرش را گرفته‌اند، گروهی میمون (این حیوان به نیرنگ بازی و فریبکاری شهره است) از منبر ایشان بالا و پایین می‌روند، پیاپی می‌روند به جای ایشان می‌نشینند و پایین می‌آیند و مردم را در حالی که رویشان به منبر است به عقب بر می‌گردانند. (که این تعبیر بدین معنی است که انسان‌ها را به دوران جاهلیت باز می‌گردانند) [۲]
پیامبر بسیار ناراحت شد و فهمید که این ضربه‌ای است که از جانب خود مسلمانان و نه از جانب کفار خارجی بر دین او وارد می‌آید و اسلام را از ریشه می‌کنند و بر می‌اندازد.

وقتی در تاریخ هم بنگریم، متوجه می‌شویم که خطرناک ترین دشمنان اسلام – و یا هر دین دیگری – دشمنان خارجی‌شان نبوده بلکه روحانیان همان دین بوده‌اند!

آخوند درباری کیست؟!

در سال های پیش از انقلاب ۱۳۵۷ در ایران، آیت‌الله خمینی برای اولین بار و به کرات از اصطلاح “آخوند درباری” استفاده می‌کردند.

روایت است که امام سجاد(ع) نیز به یکی از علمای نام‌آور زمان خود فرمود، “می‌بینم گردن خودت را برای ستمگران محور آسیاب قرار دادی، تا آنها مظالمشان را بر گرد محور گردن تو بگردانند و با تکیه به تو، به مردم ظلم کنند.”

مضمون این سخن امام سجاد(ع) این است که آن عالم دینی یا روحانی، نقش توجیه گری ظلم و جور دستگاه حاکم را ایفا می کند. در واقع به نام دین، موجبات ظلم را فراهم می‌کند و به مردم درس ظلم‌پذیری می‌دهد!

با این اوصاف باید بدانیم پدیده‌ای که در زمان معاصر از آن به “آخوند درباری” تعبیر می‌شود، مختص یک زمان خاص نیست و در طول تاریخ همیشه بزرگترین ضربه‌ها را به دین الهی و مردمان وارد نموده است!

و اما سخنان جناب پناهیان…

علیرضا پناهیان

حجت‌الاسلام! پناهیان در سخنرانی پیش از خطبه‌های نماز جمعه این هفته تهران گفته‌اند که:

ان‌شاءالله زمان چیرگی حق بر باطل هم خواهد رسید و خواهیم دید که حرف مفت زدن، امکان ندارد! در روایات داریم که با اینکه در حکومت امام زمان(عج) آزادی بیان وجود دارد، امّا کسی که حرف باطل بزند اعدام می‌شود. مردم هم نمی‌گویند آزادی بیان نیست، بلکه به این حد از فهم رسیده‌اند و می‌دانند که از روی غرض‌ورزی، حرف زده است! [۳]

صحبتی عجیب که نه تنها مبنای عقلی و روایی ندارد بلکه غالبا از دهان دشمنان مردمان و ادیان و کسانی که منافعشان با ظهور منجی موعود به خطر می‌افتد، بیرون می‌آید!
جریانی که سعی دارد منجی آخرالزمان که در تمامی کتب آسمانی به آن وعده داده شده را، برعکس جلوه دهد و او را یک حاکم خشن که به بهانه برپایی عدالت، حمام خون راه می‌اندازد معرفی کنند؛ به طوری که انسان‌ها نه تنها از آن منجی دلسرد شوند بلکه از آمدنش نیز وحشت داشته باشند!

برداشت من – به عنوان یک جوان بی تجربه سیاسی – از این نوع سخنان جناب پناهیان، این است که احتمالا الیگارشی حاکم تصمیم دارد اقدام به پاکسازی گسترده مخالفان و منتقدان و برداشتن آن‌ها از سد راه نماید و باید ذهن جامعه علی الخصوص قشرِ مذهبیِ طرفدارِ وضع موجود، برای این برخوردهای خشن، توجیه شده باشد!

با این اوصاف، آنچنان عجیب نیست که جناب پناهیان که مدام، دَم از تمدن سازی و سبک زندگی مهدوی می‌زند، در تریبون نماز جمعه، در قامت یک آخوند درباری ظاهر شوند و سخنان جریان مخالف ظهور منجی را بر زبان آورند!

ولی عجیب است که چرا هیچ کسی از جریان موسوم به ارزشی که به گمان خودشان فقط آن‌ها هستند که برای ظهور امام زمان(عج) تلاش می‌کنند و در نهایت هم آن‌هایند که یار امام خواهند، بود هیچ واکنشی به این نوع سخنان جناب پناهیان ندارد! و فعلا مشغول حمایت از این روحانی، به جهت صحبت هایشان راجع به شفافیت آرای نمایندگان مجلس هستند؟!
کافی بود این صحبت‌ها از جانب جریان‌های حزبی دیگر و یا افراد بی‌طرف گفته می‌شد، تا همین جریانِ اصولگرایِ ارزشیِ ساکتِ امروز، گریبان چاک کنند و هشتگ‌ها بزنند که باید برخورد صورت گیرد و فردی که این صحبت‌ها را کرده به اشد مجازات برسد؛ چرا که این حرف‌ها باعث تضعیف انقلاب و وهن دین و امام زمان می‌شود.

البته که من در موضوع شفافیت آراء نمایندگان مجلس، با جناب پناهیان موافقم، اما از ایشان این انتظار را دارم که علاوه بر مجلس، شفافیت در نهادهای حاکمیتی، نظامی، دولتی، فرهنگی و مذهبی نیز برای ایشان مهم باشد.

همچنین کسی که داعیه شفافیت دارد، بهتر است اول خودش و مجموعه‌های آموزشی و فرهنگی تحت امرش و مدسه غیرانتفاعی فرزندش شفاف باشند؛ وگرنه از قدیم گفته‌اند که “رطب خورده، منع رطب چون کند؟!”

پی‌نوشت:
[۱] قرآن کریم، سوره اسراء، آیه ۶۰
[۲] برداشتی از سخنان شهید مطهری، مجموعه آثار، ج ۲۵، ص ۲۸۸
[۳] نماز جمعه تهران، ۲۲ شهریور ۱۳۹۸

۲۴ شهریور ۱۳۹۸
دختر آبی

فهمِ یک خودسوزی…

یادداشت قابل تامل عباس عبدی در باب واقعه خودسوزی #دختر_آبی در کانال آینده

در پی طرح خبر خودسوزی یک خانم جلوی دادگاه انقلاب، در یک گروه اجتماعی بر اهمیت فهم و چرایی این رویداد تأکید شد. فرد محترمی این پرسش مهم را مطرح کرد که؛ با وجود مشکلاتی هم چون بیکاری و تاخیر سن ازدواج که مساله مهم جوانان کشور است و طرح روشنی هم برای آن دیده نمی شود پرداختن به موضوع حضور زنان در ورزشگاهها با این حجمی که در رسانه های خارجی و داخلی دیده می شود جای تامل جدی دارد. البته واقعا باید دید چه اتفاقی افتاده که برای چنین موضوعی کسی حاضر به خودسوزی می شود؟

به نظر بنده اگر این موضوع دقیق بررسی شود شاید مسائل مهمی روشن شود. متاسفانه سیاست رسمی در ایران دوست ندارد که اتفاقات اجتماعی به بحث عمومی گذاشته شود. به گمانم اکنون و با فوت این خانم مسأله مهم‌تر هم شده است و باید به آن پرداخت.

ابتدا خوب است نگاهی به خانواده‌ی این دختر بیاندازیم….

پدر او جانباز ساکن قم و یک خانواده‌ی متدین است که ۸ فرزند دارد. این‌ها را درگفتگویی با یک خبرگزاری گفته است. پدر معتقد است که دخترش بدون اطلاع خانواده برای دیدن مسابقه به تهران آمده و اگر اطلاع داشتند اجازه این کار را به او نمی‌دادند. وی ۲۹ ساله بوده، دو مدرک کارشناسی زبان و کامپیوتر داشته. پدر وی آنقدر متشرع بوده که مجاز بودن دیدن فوتبال از تلویزیون را برای دختر سؤال کرده و چون گفته‌اند اشکالی ندارد اجازه داده که دخترش فوتبال را از طریق تلویزیون تماشا کند.

با این مقدمات پرسش فوق از اهمیت بیشتری برخوردار است. دختری ۲۹ ساله که مجرد است، دو مدرک کارشناسی دارد (هر دو خوب و کاربردی‌اند)، ساکن شهر قم و از خانواده‌ای پرجمعیت، متدین و جانباز است و بیکار هم بوده است.

به نظر می‌رسد برای اعضای چنین خانواده‌ای حتی فکر کردن به خودکشی نیز غیرقابل تصور است چه رسد به این که درباره‌ی یک مسأله‌ی به ظاهر نه چندان مهم یعنی دیدن یک مسابقه‌ی فوتبال از نزدیک و کشیده شدن به دادگاه، جلوی دادگستری اقدام به خودسوزی کند. در حالی خودسوزی کرده که با صدای بلند و در خیابان فریاد هم می‌زده است. جالب‌تر این که اتهام او را توهین به مأموران انتظامی و جریحه‌دار کردن عفت عمومی اعلام کرده‌اند و اصل تلاش او برای ورود به ورزشگاه را اتهام ندانسته‌اند. شاید به این علت که چنین رفتاری اساساً غیرقانونی نیست.

پس چرا او اقدام به خودسوزی اعتراضی کرده است؟!

فهم این اتفاق برای کسانی موجب پرسش می‌شود که قادر نیستند خودشان را جای این دختر و دختران دیگر قرار دهند. انتظارات آنان از رفتارهای دیگران بر اساس پیش‌فرض‌های خودشان شکل می‌گیرد. خودشان چون شغل دارند، زندگی دارند، با هنجارهای رسمی تطابق دارند و آنها را ظالمانه و تبعیض‌آمیز نمی‌دانند، آینده‌ی خود را تیره نمی‌بینند، با سوءرفتار مواجه نمی‌شوند، پس دلیلی نمی‌بینند که دست به اقدامی اعتراضی زده و یا دست به خودسوزی بزنند.

در حالی که باید مسأله را به گونه‌ای دیگر و از زاویه‌ی این دختر و سایر جوانان دید. مسأله‌ی اصلی این نیست که یک مسابقه‌ی فوتبال را بتوان از نزدیک دید یا نه، مسأله‌ی اصلی تبعیضی است که احساس می‌کنند. مسأله این است که می‌پرسند بر اساس کدام قانون چنین محدودیتی را اعمال می‌کنید؟ مسأله این است که اگر در جایی هم قانون دیده شود می‌پرسند که کدام و چه نسبتی از مردم با آن موافق‌اند؟ ایا انان حقی در انتخاب نمایندگان موافق دیدگاه خود برای ورود به نهاد قانونگذاری را دارند؟

مسأله این است که انواع و اقسام فساد و اختلاس و ناکارآمدی را به چشم می‌بینند ولی در عین حال متوجه‌اند که فقط با آنان است که شدید و تند برخورد می‌شود. مسأله این است که حکومت به آنان اعتماد ندارد و آنان هم اعتماد متقابل خود را از دست می‌دهند. در فضای بی‌اعتمادی هر اتفاقی می‌تواند رخ دهد، مسأله این است که می‌بینند مسئولین در برابر فشار فیفا پاسخگو‌یند اما در برابر مردم خود نه. مسأله این است که می‌بینند دادرسی‌ها فرآیند منصفانه‌ای را طی نمی‌کند، پس چگونه می‌توانند مرجع مناسبی برای تحقق عدالت باشند؟

این خانم، هم بیکار بوده و هم سن او برای ازدواج از میانگین سنی دختران در ازدواج اول ۶ سال بیشتر بوده است و هم دو مدرک کارشناسی مفید(به لحاظ بازار کار) داشته و از خانواده جانباز و متدین و ساکن قم بوده ولی فقط به خاطر این مساله و این رفتار خود را آتش زده است. او و امثال او با چه صدایی باید پیام دهند که ما بشنویم؟

متاسفانه هنوز هم بجای ان که خودمان به طرح مسائل بپردازیم نگران سوء استفاده‌های آن طرف آبی‌ها هستیم و از آبی‌های این طرف غفلت می‌کنیم و بجای پاسخگویی داخلی مجبور به پاسخگویی به فیفا می‌شویم.

۱۸ شهریور ۱۳۹۸
لایک اینستاگرام

لایک‌ها از شبکه‌های اجتماعی می‌روند

فیس‌بوک حذف شمارشگر لایک‌ها را درنظرگرفته اما هنوز جزییاتی از این تصمیم اعلام نکرده است. پنهان کردن تعداد لایک‌ها از ویژگی‌هایی است که اینستاگرام (متعلق به فیس‌بوک) از چندی پیش به صورت آزمایشی در چند کشور اجرا می‌کند.

کمپانی فیس‌بوک انگیزه‌اش از حذف لایک را نگرانی از سلامت روان کاربران اعلام کرده است. سخنگوی فیس‌بوک در نامه‌ای پنهان کردن تعداد لایک‌ها را راهی برای جلوگیری از سانسور شخصی کاربران و رفتارهای حسادت‌گونه و رقابتی که منجر به استرس و مشکلات بهداشت روان شود اعلام کرده است.

یک مطالعه در سال ۲۰۱۷ نشان داد که از بین تمام شبکه‌های اجتماعی، اینستاگرام بیشترین تأثیر را بر سلامت روان جوانان گذاشته است.

شرکت‌هایی مانند توییتر نیز در حال بازبینی مجدد چگونگی شکل‌گیری ارتباط میان کاربران در این شبکه اجتماعی هستند. آن‌ها نیز در حال بررسی حذف تعداد لایک‌ها و ریتوئیت‌ها در توییتر هستند.

منبع: میدان

۲۴ مرداد ۱۳۹۸
نوبت مردم

سلام دنیا!

به وردپرس خوش آمدید. این اولین نوشتهٔ شماست. این را ویرایش یا حذف کنید، سپس نوشتن را شروع نمایید!